ЁЯМ┐ рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ : рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рдХे рд▓िрдП рдЙрдирдХी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा


1. рднूрдоिрдХा : рднाрд░рдд рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ा рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдорд╣рдд्рд╡

рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдвांрдЪा рд╕рджिрдпों рд╕े рджुрдиिрдпा рдХे рд╕рдмрд╕े рд╕ंрдЧрдаिрдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдоौрд░्рдпрдХाрд▓ рдХा ‘рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░’ рд╣ो, рдоुрдЧрд▓рдХाрд▓ рдХी ‘рдоंрд╕рдмрджाрд░ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा’ рд╣ो рдпा рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд░ाрдЬ рдХी ‘рдЗंрдбिрдпрди рд╕िрд╡िрд▓ рд╕рд░्рд╡िрд╕’ (ICS) — рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ाрдПँ рд╕рджैрд╡ рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдЬрдирд╣िрдд рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд░рд╣ी рд╣ैं।
рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдХाрд▓ рдоें ICS (Indian Civil Services) рдХो “рд╕्рдЯीрд▓ рдл्рд░ेрдо рдСрдл рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдПрдо्рдкाрдпрд░” рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рдпрд╣ рд╕ेрд╡ा рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХा рдоूрд▓ рдЖрдзाрд░ рдеी। рдЗрд╕рдоें рднाрд░рддीрдпों рдХो рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬाрддा рдеा рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рд╣िрдд рдоें рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ी рдХрдаिрди рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдПрдХ рднाрд░рддीрдп рдпुрд╡рдХ рдиे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд░рдЪ рджिрдпा — рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХी, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рднी рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рдХि рднाрд░рддीрдп рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा, рдиैрддिрдХрддा рдФрд░ рдиेрддृрдд्рд╡ рдХ्рд╖рдорддा рдХिрд╕ी рд╕े рдХрдо рдирд╣ीं рд╣ै।


2. рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХा рдкрд░िрдЪрдп — рдкрд░िрд╡ाрд░, рдмрдЪрдкрди рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХा рдЬрди्рдо 1 рдЬूрди 1842 рдХो рдХोрд▓рдХाрддा рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рд╡े рднाрд░рдд рдХे рдорд╣ाрди рдХрд╡ि, рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдФрд░ рдиोрдмेрд▓ рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рд╡िрдЬेрддा рд░рд╡िंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХे рдмрдб़े рднाрдИ рдеे। рдЙрдирдХे рдкिрддा рдорд╣рд░्рд╖ि рджेрд╡ेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдм्рд░рд╣्рдоो рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдиेрддा рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдирд╡рдЬाрдЧрд░рдг рдХे рдЕрдЧ्рд░рджूрддों рдоें рд╕े рдПрдХ рдеे।

рдЯैрдЧोрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдмंрдЧाрд▓ рдХे рдЬोрд░ाрд╕ांрдХो рдаाрдХुрд░рдмाрдб़ी рдоें рдиिрд╡ाрд╕ рдХрд░рддा рдеा — рдЬो рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрдзाрд░, рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЪेрддрдиा рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдкुрдирд░्рдЬाрдЧрд░рдг рдХा рдХेंрдж्рд░ рдеा। рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЗрд╕ी рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдмрдб़े рд╣ुрдП। рдЙрдирдХा рдкाрд▓рди-рдкोрд╖рдг рдРрд╕े рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ, рдЬрд╣ाँ рд╢िрдХ्рд╖ा, рддрд░्рдХ, рдЖрдз्рдпाрдд्рдоिрдХрддा рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЪेрддрдиा рдХो рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕्рдеाрди рджिрдпा рдЬाрддा рдеा।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣िंрджू рдХॉрд▓ेрдЬ (рдЕрдм рдк्рд░ेрд╕ीрдбेंрд╕ी рдХॉрд▓ेрдЬ, рдХोрд▓рдХाрддा) рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдЬाрдХрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓ी। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी, рдмंрдЧाрд▓ी, рдлाрд░рд╕ी рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдкрд░ рдЙрдирдХी рдЧрд╣рд░ी рдкрдХрдб़ рдеी, рдЬो рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдЬीрд╡рди рдХी рдЖрдзाрд░рд╢िрд▓ा рдмрдиी।


3. ICS рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдлрд▓рддा : рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрдирдиे рдХी рдХрд╣ाрдиी

1863 рдХा рд╡рд░्рд╖ рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╕्рд╡рд░्рдг рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдоें рджрд░्рдЬ рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╡рд░्рд╖ 21 рд╡рд░्рд╖ीрдп рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдиे рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдЬाрдХрд░ рдЗंрдбिрдпрди рд╕िрд╡िрд▓ рд╕рд░्рд╡िрд╕ (ICS) рдХी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдпрд╣ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЕрдд्рдпंрдд рдХрдаिрди рдоाрдиी рдЬाрддी рдеी।

рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХा рдоाрдирдиा рдеा рдХि рднाрд░рддीрдп рдоाрдирд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЗрд╕ рд╕्рддрд░ рдХी рд╕ेрд╡ा рдХे рдпोрдЧ्рдп рдирд╣ीं рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдиे рдпрд╣ рдоिрдердХ рддोрдб़ рджिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рди рдХेрд╡рд▓ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдкाрд╕ рдХी, рдмрд▓्рдХि рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдоें рднी рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╡े рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े ICS рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрдиे — рдЬो рдЖрдЧे рдЪрд▓рдХрд░ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХे IAS рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рдХा рд╕्рд░ोрдд рдмрдиे।

рдЙрдирдХी рд╕рдлрд▓рддा рдХेрд╡рд▓ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдирд╣ीं рдеी; рдпрд╣ рднाрд░рддीрдп рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди рдХी рд╡िрдЬрдп рдеी। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рдкूрд░े рджेрд╢ рдоें рдлैрд▓ा рдХि рдЕрдЧрд░ рд╕ंрдХрд▓्рдк рджृрдв़ рд╣ो рддो рднाрд░рддीрдп рдпुрд╡ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЕрд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं।


4. рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рди рдоें рднाрд░рддीрдп рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╣ोрдиे рдХी рдЪुрдиौрддिрдпाँ рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡

рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд░ाрдЬ рдоें рднाрд░рддीрдп рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рдмрд░ाрдмрд░ी рдХा рджрд░्рдЬा рдирд╣ीं рдоिрд▓рддा рдеा। рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХो рднी рдЕрдкрдиे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдХрдИ рдмाрд░ рд░ंрдЧрднेрдж рдФрд░ рднेрджрднाрд╡ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़ा।
рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдЙрди्рд╣ें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоाрд░ोрд╣ों рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдирд╣ीं рдХрд░рддे рдеे, рдЙрдирдХे рдиिрд░्рдгрдпों рдкрд░ рдЕрдХ्рд╕рд░ рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдаाрдП рдЬाрддे рдеे, рдФрд░ рдЙрди्рд╣ें “рдЕрдзीрди рднाрд░рддीрдп рдЕрдзिрдХाрд░ी” рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджेрдЦा рдЬाрддा рдеा।

рдлिрд░ рднी рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдиे рдХрднी рдЕрдкрдиे рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрди рд╕े рд╕рдордЭौрддा рдирд╣ीं рдХिрдпा। рд╡े рджृрдв़рддा, рд╕ंрдпрдо рдФрд░ рдиीрддि-рдиिрд╖्рдаा рдХे рдк्рд░рддीрдХ рдмрди рдЧрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдЖрдЪрд░рдг рд╕े рдпрд╣ рд╕िрдж्рдз рдХिрдпा рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ा рдХा рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕рдд्рддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рд╕ेрд╡ा рд╣ै।


5. рдмॉрдо्рдмे рдк्рд░ेрд╕ीрдбेंрд╕ी рдоें рд╕ेрд╡ा рдХाрд▓ рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ुрдзाрд░

ICS рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрдирдиे рдХे рдмाрдж рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХो рдмॉрдо्рдмे рдк्рд░ेрд╕ीрдбेंрд╕ी (Bombay Presidency) рдоें рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╢ाрд╕рди рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдеा।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╡рд╣ाँ рд╕рддाрд░ा, рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж рдФрд░ рдкुрдгे рдЬैрд╕े рдЬिрд▓ों рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрд░्рдп рдХिрдпा। рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдоें рдХрдИ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдП рдЧрдП।

рд╡े рдХाрдиूрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдз्рдпाрди рджेрддे рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рдХिрд╕ाрдиों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा।
рдЙрдирдХे рдЕрдзीрди рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рднी рдЙрдирдХी рдХाрд░्рдпрдХुрд╢рд▓рддा рдФрд░ рди्рдпाрдпрдк्рд░िрдпрддा рдХे рдк्рд░рд╢ंрд╕рдХ рдеे।


6. рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░ рдФрд░ рдорд╣िрд▓ा рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рдоें рдпोрдЧрджाрди

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдлрд╕рд░ рдирд╣ीं рдеे — рд╡े рдПрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЪाрд░рдХ рдФрд░ рд╕ुрдзाрд░рдХ рднी рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рд╕рдоाрдирддा рдХे рд▓िрдП рд▓рдЧाрддाрд░ рдХाрдо рдХिрдпा।

рд╡े рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рдорд╣िрд▓ाрдПँ рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣рд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़ें। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рдкрд░िрдзाрди рдЕрдкрдиाрдиे, рд╕ंрдЧीрдд рд╕ीрдЦрдиे рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЬीрд╡рди рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा।
рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдЬ्рдЮाрдирджाрдиंрджिрдиी рджेрд╡ी рдЯैрдЧोрд░ рднी рднाрд░рдд рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдФрд░ рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдоें рдЧिрдиी рдЬाрддी рд╣ैं।

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдФрд░ рдЙрдирдХी рдкрдд्рдиी рдиे рдоिрд▓рдХрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рдирдпा рд╕рдо्рдоाрди рджिрд▓ाрдпा। рдпрд╣ рд╡рд╣ рд╕рдордп рдеा рдЬрдм рдмंрдЧाрд▓ рдФрд░ рдкूрд░े рднाрд░рдд рдоें рдорд╣िрд▓ा рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рд░ूрдв़िрд╡ाрджिрддा рдЪрд░рдо рдкрд░ рдеी।


7. рдм्рд░рд╣्рдоो рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкुрдирд░्рдЬाрдЧрд░рдг рдоें рднूрдоिрдХा

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдм्рд░рд╣्рдоो рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╕рдХ्рд░िрдп рд╕рджрд╕्рдп рдеे। рдпрд╣ рд╕ंрд╕्рдеा 19рд╡ीं рд╕рджी рдХे рднाрд░рдд рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬाрдЧрд░рдг, рдЬाрддि-рднेрдж рд╕рдоाрдк्рддि, рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕ुрдзाрд░ рдХी рджिрд╢ा рдоें рдХाрд░्рдп рдХрд░ рд░рд╣ी рдеी।

рдм्рд░рд╣्рдоो рд╕рдоाрдЬ рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдеा —

“рдПрдХेрд╢्рд╡рд░рд╡ाрдж, рддрд░्рдХ, рдиैрддिрдХрддा рдФрд░ рд╕рдоाрдирддा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕рдоाрдЬ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг।”

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдиे рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░ рдХो рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЬिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╡्рдпाрдк्рдд рдЬाрддिрд╡ाрдж, рдоूрд░्рддिрдкूрдЬा рдФрд░ рднेрджрднाрд╡ рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा।
рдЙрдирдХी рд╕ोрдЪ рдеी рдХि рдзрд░्рдо рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╡िрднाрдЬрди рдирд╣ीं, рдПрдХрддा рд╣ै।


8. рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд░рдЪрдиाрдПँ

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдоें рд╕ाрд╣िрдд्рдпिрдХ рдк्рд░рддिрднा рднी рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рддрд░рд╣ рдк्рд░рдмрд▓ рдеी। рд╡े рдХрд╡ि, рд▓ेрдЦрдХ рдФрд░ рд╕ंрдЧीрддрдХाрд░ рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे ‘рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдоा’, ‘рд╕ंрдЧीрдд рд╕рд░рд╕्рд╡рддी’, рдФрд░ рдХрдИ рдиिрдмंрдзों рдХी рд░рдЪрдиा рдХी।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдорд╣рд░्рд╖ि рджेрд╡ेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХी рдЖрдд्рдордХрдеा рдХा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рдоें рдЕрдиुрд╡ाрдж рдХिрдпा, рддाрдХि рд╡िрд╢्рд╡ рд╕рдоाрдЬ рднाрд░рддीрдп рдЪिंрддрди рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ो рд╕рдХे।

рдЙрдирдХा рд▓िрдЦा рджेрд╢рднрдХ्рддि рдЧीрдд “рдоिрд▓े рд╕рдмे рднाрд░рдд рд╕ंрддाрди” рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдЧाрди рдХी рддрд░рд╣ рдЧाрдпा рдЬाрддा рдеा।
рдЙрдирдХे рдЧीрддों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдк्рд░ेрдо, рдПрдХрддा рдФрд░ рдоाрдирд╡ीрдпрддा рдХी рднाрд╡рдиा рдЭрд▓рдХрддी рдеी।


9. рднाрд╖ा, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рдЪेрддрдиा рдХे рд╕ंрд╡ाрд╣рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдпोрдЧрджाрди

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХो рдЕрдиेрдХ рднाрд╖ाрдУं рдХा рдЬ्рдЮाрди рдеा — рдмंрдЧाрд▓ी, рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी, рдлाрд░рд╕ी рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рд╡े рдиिрдкुрдг рдеे।
рд╡े рдоाрдирддे рдеे рдХि рднाрд╖ा рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╡ाрдж рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЖрдд्рдоा рд╣ै।

рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмंрдЧाрд▓ी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХो рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рджिрдпा। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХे рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╡िрдЪाрд░ों рдХो рднाрд░рддीрдп рднाрд╖ाрдУं рдоें рд▓ाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे “рдкूрд░्рд╡ рдФрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рдоिрд▓рди” рдХा рд╕ेрддु рдмрдиाрдпा।

рдЙрдирдХा рдоाрдирдиा рдеा —

“рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдЬ्рдЮाрди рдЕрд░्рдЬрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ाрдиा рд╣ै।”


10. рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕рдордп рдХे рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдХी рддुрд▓рдиा

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдРрд╕े рдпुрдЧ рдоें рдкैрджा рд╣ुрдП рдЬрдм рднाрд░рдд рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкрд░рддंрдд्рд░ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╡िрднाрдЬिрдд рдеा।
рд▓ेрдХिрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЙрд╕ рджौрд░ рдоें рднी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╕ोрдЪ, рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдиैрддिрдХрддा рдХो рдЕрдкрдиा рдЖрджрд░्рд╢ рдмрдиाрдпा।

рдЖрдЬ рдЬрдм рднाрд░рдд рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдФрд░ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╣ै, рддрдм рднी рдЙрдирдХी рд╕ोрдЪ рдЙрддрдиी рд╣ी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ै — рдХ्рдпोंрдХि рд╡े рдоाрдирддे рдеे рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рдЙрдд्рдеाрди рддрднी рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдЬрдм рдЙрд╕рдХे рдиाрдЧрд░िрдХ рдиैрддिрдХ, рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╣ों।


11. рдЙрдирдХी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рдиेрддृрдд्рд╡ рд╢ैрд▓ी — рдЖрдзुрдиिрдХ рдиौрдХрд░рд╢ाрд╣ी рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрдХ

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╢ैрд▓ी рди्рдпाрдп, рд╕рдоाрдирддा рдФрд░ рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеी।
рд╡े рдоाрдирддे рдеे рдХि рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХा рдзрд░्рдо рд╣ै — рдЬрдирд╕ेрд╡ा, рди рдХि рд╢ाрд╕рди рдХा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди

рдЖрдЬ рдХी рдиौрдХрд░рд╢ाрд╣ी рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рд╕े рддीрди рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рдмрдХ рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддी рд╣ै —

  1. рдиैрддिрдХ рд╕ाрд╣рд╕ : рдЬрдм рдЕрди्рдпाрдп рджिрдЦे рддो рд╕рдд्рддा рдХे рдЖрдЧे рдЭुрдХрдиा рдирд╣ीं।
  2. рд╕рдоाрдЬ рдХे рдк्рд░рддि рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓рддा : рд╣рд░ рдиिрд░्рдгрдп рдоें рдоाрдирд╡рддा рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрдиा।
  3. рдиिрд░ंрддрд░ рдЖрдд्рдо-рд╡िрдХाрд╕ : рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдХाрд░्рдп рдХे рд╕ाрде рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рд╕े рдЬुрдб़ा рд░рд╣рдиा।

12. рдЖрдЬ рдХे рджौрд░ рдоें рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХी рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХрддा

рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ा рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рд░ीрдв़ рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै। IAS рдЕрдзिрдХाрд░ी рджेрд╢ рдХे рд╡िрдХाрд╕, рдиीрддि рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рд╢ाрд╕рди рдХी рджिрд╢ा рддрдп рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдРрд╕े рдоें рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХी рд╕ोрдЪ рдФрд░ рдЬीрд╡рди рджृрд╖्рдЯि рдкрд╣рд▓े рд╕े рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдк्рд░ाрд╕ंрдЧिрдХ рд╣ै।

рд╡े рд╣рдоें рд╕िрдЦाрддे рд╣ैं рдХि —

  • рдИрдоाрдирджाрд░ी, рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдФрд░ рд╕ेрд╡ा-рднाрд╡ рдХिрд╕ी рднी рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдкूँрдЬी рд╣ै।
  • рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХा рд╕рд╢рдХ्рддिрдХрд░рдг рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдмुрдиिрдпाрдж рд╣ै।
  • рд╕ाрд╣िрдд्рдп, рд╕ंрдЧीрдд рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХेрд╡рд▓ рдордиोрд░ंрдЬрди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЬрдирдЬाрдЧрд░рдг рдХे рд╕ाрдзрди рд╣ैं।
  • рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕рдордЭ — рджोрдиों рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рд╣ी рд╕рд╣ी рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै।

13. рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं (IAS) рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдпोрдЧрджाрди

рдЖрдЬ рдЬрдм рд╣рдЬ़ाрд░ों рдпुрд╡ा UPSC рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो рдЙрди्рд╣ें рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХी рдХрд╣ाрдиी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддी рд╣ै।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рджिрдЦाрдпा рдХि рдХрдаिрди рдкрд░िрд╢्рд░рдо, рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рдиिрд╖्рдаा рд╕े рдХिрд╕ी рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдмрджрд▓ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдЙрдирдХी рдЙрдкрд▓рдм्рдзिрдпाँ рд╣рдоें рдпрд╣ рдпाрдж рджिрд▓ाрддी рд╣ैं рдХि IAS рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХेрд╡рд▓ рдиीрддि рдиिрд░्рдоाрддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрддा рд╣ोрддे рд╣ैं


14. рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ : рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ — рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЪेрддрдиा рдХे рдпुрдЧ рдиिрд░्рдоाрддा

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХेрд╡рд▓ рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдирд╣ीं рдеे — рд╡े рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓, рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╕рдо्рдоाрдиी рдиाрдЧрд░िрдХ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рдеे।
рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рддीрдп рд╕рдоाрдЬ рдХो рдмрддाрдпा рдХि рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ा рдХेрд╡рд▓ рд╢ाрд╕рди рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрдЬ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХा рдФрдЬाрд░ рд╣ै।

рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рдпрд╣ рд╕ंрджेрд╢ рджेрддा рд╣ै —

“рд╕рдЪ्рдЪी рд╕ेрд╡ा рд╡рд╣ рдирд╣ीं рдЬो рдкрдж рд╕े рд╣ो, рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рдЬो рдорди рд╕े рд╣ो।”

рд╕рдд्рдпेंрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░ рдХी рд╕ोрдЪ, рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдФрд░ рд╕рдорд░्рдкрдг рдЖрдЬ рднी рд╣рд░ рдЙрд╕ рднाрд░рддीрдп рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░рдгा рд╣ै рдЬो рдЕрдкрдиे рдХрд░्рдо рд╕े рднाрд░рдд рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै।
рд╡े рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ी рд╣ी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рд╕рдоाрдЬ-рд╕ेрд╡ी рдиौрдХрд░рд╢ाрд╣ рдеे —
рдЬिрдирдХी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдЖрдЬ рднी рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ा рдХे рд╣рд░ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдоें рдЬीрд╡िрдд рд╣ै।



рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

Consistency Se Zero Se Banta Hai Hero

ЁЯЗоЁЯЗ│ "рднाрд░рдд рдЕрдкрдиी рдмेрдЯिрдпों рдкрд░ рдЧрд░्рд╡ рдХрд░рддा рд╣ै" ЁЯЗоЁЯЗ│ ✍️With Respect & Pride— Rakesh Mishra

ЁЯМ┐ рдХрд░्рдо рдкрде (рдк्рд░ेрд░рдХ рд╢ैрд▓ी) ЁЯМ┐