ЁЯЗоЁЯЗ│ “рдирдпा рднाрд░рдд рдиिрд░्рдоाрдг: рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╢ुрдЪिрддा рдХी рджिрд╢ा рдоें рддीрди рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрди”
рднूрдоिрдХा (рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा)
рднाрд░рдд рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рднौрдЧोрд▓िрдХ рдЗрдХाрдИ рдирд╣ीं рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЪेрддрдиा, рдПрдХ рдиैрддिрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा, рдФрд░ рдПрдХ рдЬीрд╡िрдд рд╕рдн्рдпрддा рд╣ै। рд╣рдЬाрд░ों рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдпрд╣ рднूрдоि рд╡िрд╡िрдзрддा, рд╕рдн्рдпрддा, рд╡िрдЪाрд░, рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдоाрдирд╡ рдоूрд▓्рдпों рдХी рдЬрди्рдорд╕्рдерд▓ी рд░рд╣ी рд╣ै। рдпрд╣ाँ рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдоें рдЕрдз्рдпाрдд्рдо рдХी рд╕ुрдЧंрдз рд╣ै, рдпрд╣ाँ рдХी рдирджिрдпों рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдмрд╣рддी рд╣ै, рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдХी рд╡ाрдпु рдоें рдХрд░ुрдгा, рд╕ेрд╡ा рдФрд░ рд╕рдорд░рд╕рддा рдХा рд╕ंрджेрд╢ рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рд╕рдордп рдХे рдмрджрд▓рддे рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдоें, рд╕рджिрдпों рдХी рдЧुрд▓ाрдоी, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕्рд╡ाрд░्рде, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрднाрдЬрди, рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджाрд╕рддा рдФрд░ рдЖрдзुрдиिрдХ рдк्рд░рд▓ोрднрдиों рдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдоूрд▓ рдЪेрддрдиा рдХो рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдзूрдоिрд▓ рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдРрд╕ी рд╕्рдеिрддि рдоें, рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдардиा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣ै—
“рдХ्рдпा рднाрд░рдд рдЕрдкрдиी рдЖрдд्рдоा рдХे рд╕ाрде рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै рдпा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдмाрдЬ़ाрд░ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдмрдирддा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै?”
рдЖрдЬ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХी рдирд╣ीं рдХि рднाрд░рдд рдХेрд╡рд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рдмрдиे,
рдмрд▓्рдХि рд╡рд╣ рдиैрддिрдХ рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдорд╣ाрд╢рдХ्рддि рднी рдмрдиे।
рдФрд░ рдпрд╣ рддрднी рд╣ोрдЧा—
рдЬрдм рд╕рдоाрдЬ, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдоूрд▓рднूрдд рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдП рдЬाрдПँ।
рдк्рд░рд╕्рддुрдд рддीрди рд╡िрдЪाрд░ рдЗрд╕ी рджिрд╢ा рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдордЬрдмूрдд рдиींрд╡ рд░рдЦрддे рд╣ैं। рдпे рддीрди рд╡िрдЪाрд░ рдХेрд╡рд▓ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдоांрдЧ рдирд╣ीं рд╣ैं, рдмрд▓्рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ, рдиैрддिрдХ рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдоाрд░्рдЧ рд╣ैं—
(1) рдЬाрддि-рдЖрдзाрд░िрдд рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиा
(2) рдЧो-рд╣рдд्рдпा рдкрд░ рдкूрд░्рдг рдк्рд░рддिрдмंрдз рдФрд░ рдХрдаोрд░ рджंрдб рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди
(3) рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдпोрдЧ्рдпрддा рдЖрдзाрд░िрдд рдЪрдпрди рдк्рд░рдгाрд▓ी рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиा
рдЗрди рддीрдиों рд╡िрдЪाрд░ों рдХा рдЧрд╣рди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдФрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рддाрдХि рдЗрдирдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ, рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рд╕рдордЭे рдЬा рд╕рдХें।
рдкрд╣рд▓ा рд╡िрдЪाрд░:
рдЬाрддि рдЖрдзाрд░िрдд рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдЕंрдд рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рдЕрд╡рд╕рд░-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा
рдЖрд░ंрднिрдХ рдк्рд░рд╢्рди
рдХ्рдпा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЕрдкрдиे рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХो рдкूрд░ा рдХрд░ рдкाрдпा рд╣ै?
рдХ्рдпा рдпрд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдХрдордЬोрд░ рд╡рд░्рдЧ рдХो рд╕рд╢рдХ्рдд рдмрдиा рд░рд╣ा рд╣ै, рдпा рдпрд╣ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрднाрдЬрди рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै?
рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि — рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдФрд░ рдЬрд░ूрд░рдд
рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдоूрд▓ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдеा—
- рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдкिрдЫрдб़े рд╡рд░्рдЧों рдХो рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиा
- рджрд▓िрддों, рдЖрджिрд╡ाрд╕िрдпों рдФрд░ рджрдмे-рдХुрдЪрд▓े рд╡рд░्рдЧों рдХो рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдоें рднाрдЧीрджाрд░ी рджेрдиा
- рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЕрди्рдпाрдп рдХी рднрд░рдкाрдИ рдХрд░рдиा
рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдиिрд░्рдоाрддाрдУं рдХी рджूрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдеा।
рдбॉ. рднीрдорд░ाрд╡ рдЕंрдмेрдбрдХрд░ рдЬी рдиे рднी рдХрд╣ा рдеा—
“рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╕्рдеाрдпी рдирд╣ीं рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рдкीрдв़ी рд╕े рдЕрдзिрдХ рдирд╣ीं рд░рд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП।”
рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ?
рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХрдИ рдкीрдв़िрдпों рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै, рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЗрд╕рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрднाрд╖ा рдмрди рдЪुрдХी рд╣ै।
рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि – рдЬрд╣ाँ рд╕рдорд╕्рдпा рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ोрддी рд╣ै
рд╕рдорд╕्рдпा рдпрд╣ рдирд╣ीं рдХि рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рджिрдпा рдЧрдпा।
рд╕рдорд╕्рдпा рдпрд╣ рд╣ै рдХि:
- рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдЬाрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдмँрдЯा рд╣ुрдЖ рд╣ै, рдЧрд░ीрдмी рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं।
- рдЗрд╕рдХा рд▓ाрдн рд╡рд╣ी рд▓ोрдЧ рдЙрдаा рд░рд╣े рд╣ैं рдЬो рдкрд╣рд▓े рд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ैं।
- рдЧрд░ीрдм рдм्рд░ाрд╣्рдордг, рдЧрд░ीрдм рдаाрдХुрд░, рдЧрд░ीрдм рд╡ैрд╢्рдп, рдЧрд░ीрдм рдХाрдпрд╕्рде рд╕िрд░्рдл рдЬाрддि рдХे рдХाрд░рдг рдмाрд╣рд░ рдХрд░ рджिрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЪाрд╣े рдЙрдирдХा рдЬीрд╡рди рд╕ंрдШрд░्рд╖рдкूрд░्рдг рд╣ो рдпा рдирд╣ीं।
рдЗрд╕рд╕े рдХ्рдпा рд╣ुрдЖ?
- рд╕рдоाрдЬ рдоें рдЕрд╕рдоाрдирддा рдШрдЯрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдмрдв़ी।
- рдЬाрддीрдп рддрдиाрд╡ рдмрдв़ा।
- рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдиे рдЬाрддि рдХो рд╡ोрдЯ рдмैंрдХ рдмрдиा рд▓िрдпा।
- рдпोрдЧ्рдп рдФрд░ рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рдпुрд╡ाрдУं рдоें рдиिрд░ाрд╢ा рдмрдв़ी।
рд╕рдЪ्рдЪा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХ्рдпा рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП?
рд╕рдЪ्рдЪा рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╡рд╣ рд╣ै— рдЬो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрдордЬोрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХो рдоिрд▓े। рдФрд░ рдХрдордЬोрд░ी рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि рд╕े рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬाрддि рд╕े рдирд╣ीं।
рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдоॉрдбрд▓
| рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╕्рдеिрддि | рд╕рд╣ाрдпрддा рдиीрддि |
|---|---|
| рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдХрдордЬोрд░ | 15-25% рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрд╡рд╕рд░ |
| рдордз्рдпрдо рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡рд░्рдЧ рд▓ेрдХिрди рдмिрдиा рд╕ंрд╕ाрдзрди | рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддि + рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг |
| рдЖрд░्рдеिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рдХ्рд╖рдо рд╡्рдпрдХ्рддि (рдХिрд╕ी рднी рдЬाрддि рдХा рд╣ो) | рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдирд╣ीं |
рдпрд╣ рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╕рдоाрдЬ рдоें рдПрдХрддा рдмрдв़ाрддी рд╣ै।
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдХ्рдпा рд╣ोंрдЧे?
- рдЬाрддीрдп рдШृрдгा рдФрд░ рд╡िрднाрдЬрди рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдЧा
- рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдиाрдЧрд░िрдХ рдХो рди्рдпाрдп рдХा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоिрд▓ेрдЧा
- рдк्рд░рддिрднा рдФрд░ рдкрд░िрд╢्рд░рдо рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рдоिрд▓ेрдЧा
- рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдж्рднाрд╡ рдФрд░ рд╕рдорд░рд╕рддा рдмрдв़ेрдЧी
рдкрд╣рд▓े рд╡िрдЪाрд░ рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рдПрд╡ं рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдоूрд▓्рдпांрдХрди
рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖рдорддा рдХो рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рдЬрдм рдпोрдЧ्рдп рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрд╡рд╕рд░ рди рдоिрд▓рдиे рд╕े рдкीрдЫे рд░рд╣ рдЬाрддा рд╣ै, рдФрд░ рдХोрдИ рдХрдо рдпोрдЧ्рдпрддा рд╡ाрд▓ा рд╡्рдпрдХ्рддि рдХेрд╡рд▓ рдЬाрддि рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд▓ेрддा рд╣ै—рддो рдЗрд╕рд╕े рдХेрд╡рд▓ рд╡्рдпрдХ्рддि рдирд╣ीं, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдЙрдд्рдкाрджрдХ рдХ्рд╖рдорддा рднी рдШрдЯрддी рд╣ै।
1. рдк्рд░рддिрднा рдХा рджрдорди – рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рдиुрдХрд╕ाрди
рднाрд░рдд рдХी рдпुрд╡ा рдЖрдмाрджी рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдпрджि рдЗрд╕ рдКрд░्рдЬा рдХो рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЬाрддि рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдмाँрдз рджिрдпा рдЬाрдП, рддो рджेрд╢ рдЖрдЧे рдирд╣ीं рдмрдв़ рд╕рдХрддा।
рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╕рдорддा рдФрд░ рдк्рд░рддिрднा рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рд╡рд╣ी рджेрд╢ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЬैрд╕े — рдЬाрдкाрди, рдЬрд░्рдордиी, рджрдХ्рд╖िрдг рдХोрд░िрдпा।
рдпे рджेрд╢ рдХрд╣рдиे рдХो “рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдоें рд╕ीрдоिрдд” рд╣ैं,
рд▓ेрдХिрди рдоाрдирд╡ рд╕ंрд╕ाрдзрди рдоें рд╕рдоृрдж्рдз рд╣ैं।
рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ाँ рдЕрд╡рд╕рд░ рдпोрдЧ्рдпрддा рд╕े рддрдп рд╣ोрддे рд╣ैं, рдЬाрддि рдпा рд╡ंрд╢ рд╕े рдирд╣ीं।
2. рдЬाрддि рдЖрдзाрд░िрдд рдЖрд░рдХ्рд╖рдг – рд░ाрдЬрдиीрддि рдХी рдордЬрдмूрд░ी рдФрд░ рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕рдорд╕्рдпा
рдЖрдЬ рдпрд╣ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдХे рд▓िрдП рд╡ोрдЯрдмैंрдХ рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै।
рдХोрдИ рднी рджрд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдорд░рд╕рддा рд╕े рдЕрдзिрдХ, рдЕрдкрдиे рдорддрджाрди рд╕рдоीрдХрд░рдг рдХो рдмрдЪाрдиे рдоें рд░ुрдЪि рд░рдЦрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдЬाрддि рд╡िрднाрдЬрди рдХो рд▓рдЧाрддाрд░ рдЙрднाрд░ рдХрд░ рдЬीрд╡िрдд рд░рдЦा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
рдкрд░िрдгाрдо:
- рдЬाрддीрдп рд╕ंрдЧрдардиों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рдмрдв़ी
- рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдмीрдЪ рджूрд░ी рдмрдв़ी
- рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рдиैрддिрдХ рд╕्рддрд░ рдЧिрд░ा
3. рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЖрд░рдХ्рд╖рдг – рдПрдХ рди्рдпाрдпрдкूрд░्рдг рдоॉрдбрд▓
рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рдиे рд╕े:
- рдЕрд╡рд╕рд░ рдкाрдд्рд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪेрдЧा, рднрд▓े рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рдЬाрддि рдХा рд╣ो
- рдпोрдЧ्рдп рдФрд░ рдЧрд░ीрдм рджोрдиों рдХो рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ेंрдЧे
- рд╕рдоाрдЬ рдоें рдоाрдирд╡рддा рдФрд░ рдмंрдзुрдд्рд╡ рдХी рднाрд╡рдиा рдмрдв़ेрдЧी
4. рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджृрд╖्рдЯांрдд
рджुрдиिрдпा рдХे рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рдЬाрддि рдЖрдзाрд░िрдд рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдоॉрдбрд▓ рдирд╣ीं рд╣ै।
рдЕрдоेрд░िрдХा, рдпूрд░ोрдк, рд░ूрд╕, рджрдХ्рд╖िрдг рдХोрд░िрдпा — рд╕рдм рдиे Merit + Equality of Opportunity рдоॉрдбрд▓ рдЕрдкрдиाрдпा рд╣ै।
рднाрд░рдд рднी рдЕрдм рдЙрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै,
рдЬिрд╕рдХा рд╕ंрдХेрдд EWS рдЖрд░рдХ्рд╖рдг (Economic Weaker Section) рд╕े рдоिрд▓ा рд╣ै।
рдпрд╣ рдПрдХ рджिрд╢ा рд╣ै рдЬिрд╕े рдЖрдЧे рдФрд░ рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।
рдЖрдкрдХे рдкрд╣рд▓े рд╡िрдЪाрд░ рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕ाрд░
| рдмिंрджु | рдЕрд░्рде |
|---|---|
| рдЬाрддि рдЖрдзाрд░िрдд рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╕рдоाрдк्рдд | рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрднाрдЬрди рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП |
| рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ | рди्рдпाрдп рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП |
| рд╕рдорд░рд╕ рд╕рдоाрдЬ | рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рдПрдХрддा рдФрд░ рд╢рдХ्рддि рдХा рдЖрдзाрд░ |
рд╡िрдЪाрд░ рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рд╡рд╕्рде, рдиैрддिрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╣ी рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрдХрддा рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рдпрд╣ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдоूрд▓рднाрд╡ — рд╕рдоाрдирддा, рди्рдпाрдп рдФрд░ рдмंрдзुрдд्рд╡ рдХी рднाрд╡рдиा рдХो рд╢рдХ्рддि рджेрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХी рд╕рдЪ्рдЪी рдЖрдд्рдоा рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ै।
рджूрд╕рд░ा рд╡िрдЪाрд░:
рдЧौ-рд╣рдд्рдпा рдкрд░ рдкूрд░्рдг рдк्рд░рддिрдмंрдз рдФрд░ рдХрдаोрд░ рджंрдб рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди
рдЧाрдп рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдзाрд░्рдоिрдХ рдк्рд░рддीрдХ рдирд╣ीं рд╣ै
рднाрд░рдд рдоें рдЧाрдп рдХो “рдоाँ” рдХрд╣рдиे рдХा рдХाрд░рдг рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рдХрдо, рдЬीрд╡рди рдоूрд▓्рдпों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ुрдЖ рд╣ै।
рдЧाрдп рдЧाँрд╡ рдХी рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рдХृрд╖ि рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕े рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़ी рд╣ै।
рдЧाрдп = рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдзुрд░ी
- рдЧाрдп рдХा рджूрдз
- рдШी
- рджрд╣ी
- рдЧोрдмрд░
- рдЧोрдоूрдд्рд░
рдпे рдХेрд╡рд▓ рдЙрдд्рдкाрдж рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, рдЪिрдХिрдд्рд╕ा рдФрд░ рдЦेрддी рдХे рдЖрдзाрд░ рд╕्рддंрдн рд╣ैं।
рдХृрд╖ि рдХी рдЖрдд्рдоा – ‘рдЧोрдмрд░ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा’
рднाрд░рдд рдХी рдкрд░ंрдкрд░ाрдЧрдд рдЦेрддी, рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЦाрджों рд╕े рдкрд╣рд▓े, рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЧोрдмрд░ рдФрд░ рдЬैрд╡िрдХ рдЦाрдж рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеी।
рдпрд╣ рдоिрдЯ्рдЯी рдХो рдЙрд░्рд╡рд░ рднी рдмрдиाрддी рдеी рдФрд░ рдлрд╕рд▓ рдХी рдкौрд╖्рдЯिрдХрддा рднी рдмрдв़ाрддी рдеी।
рдЖрдЬ рджेрдЦिрдП — рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЦाрдж рдиे:
- рдоिрдЯ्рдЯी рдХो рдирд╖्рдЯ рдХिрдпा
- рдЬрд▓рд╕्рддрд░ рдЧिрд░ाрдпा
- рдмीрдоाрд░िрдпाँ рдмрдв़ाрдИं
рдЕрдЧрд░ рднाрд░рдд рдоें рдЧोрд╡ंрд╢ рдЖрдзाрд░िрдд рдЬैрд╡िрдХ рдЦेрддी рдкुрдиः рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोрддी рд╣ै,
рддो:
- рдХिрд╕ाрди рдХी рд▓ाрдЧрдд рдШрдЯेрдЧी
- рднूрдоि рдХी рдЙрд░्рд╡рд░рддा рдмрдв़ेрдЧी
- рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдмेрд╣рддрд░ рд╣ोрдЧा
- рджेрд╢ рд╡िрджेрд╢ी рдЦाрдж-рдЙрд░्рд╡рд░рдХ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдирд╣ीं рд░рд╣ेрдЧा
рдЧौ-рд╣рдд्рдпा рдХा рдоुрдж्рджा — рдзाрд░्рдоिрдХ рдирд╣ीं, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХा рд╣ै
рдЧौ-рд╣рдд्рдпा рд╕े:
- рдЧोрд╡ंрд╢ рдШрдЯрддा рд╣ै
- рджुрдзाрд░ू рдирд╕्рд▓ें рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ैं
- рдЬैрд╡िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЯूрдЯрддी рд╣ै
- рдЧाँрд╡ों рдХी рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░рддा рдЦрдд्рдо рд╣ोрддी рд╣ै
рдпाрдиी рдЧौ-рд╣рдд्рдпा = рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рд░ीрдв़ рдкрд░ рдк्рд░рд╣ाрд░
рдХрдаोрд░ рджंрдб рдХे рд╕ुрдЭाрд╡ рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди
рдЧौ-рд╣рдд्рдпा рдкрд░ рдоृрдд्рдпुрджंрдб рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рджृрдв़ рд╣ै,
рдЖрд░्рдеिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╣ै,
рдФрд░ рдиैрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЙрдЪिрдд рд╣ै।
рд╣ाрд▓ाँрдХि —
рдХाрдиूрдиी рдвाँрдЪे рдоें рдоृрдд्рдпुрджंрдб рдХेрд╡рд▓ “рджुрд░्рд▓рднрддрдо рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों” (Rarest of the Rare) рдХे рд▓िрдП рд╣ी рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╕рдоाрдзाрди:
- рдЧौ-рд╣рдд्рдпा рдХो “рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдж्рд░ोрд╣” рд╢्рд░ेрдгी рдХा рдЕрдкрд░ाрдз рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЬाрдП
- 20 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдХрдаोрд░ рдХाрд░ाрд╡ाрд╕
- рдЕрд╡ैрдз рддрд╕्рдХрд░ी, рдХрдЯाрдИ рдФрд░ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдкрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рджंрдб + рд╕ंрдкрдд्рддि рдХुрд░्рдХी
- рдЧौ-рддрд╕्рдХрд░ी рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдкрд░ NIA рд╕्рддрд░ рдХी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ
рддाрдХि рдк्рд░рднाрд╡ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╣ो।
рд╕ंрдХ्рд╖ेрдк рдоें
| рдкрдХ्рд╖ | рдХाрд░рдг |
|---|---|
| рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ | рдЧाрдп рднाрд░рддीрдп рдзрд░्рдо рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдХी рдЖрдд्рдоा рд╣ै |
| рдЖрд░्рдеिрдХ | рдЧाрдп рдЖрдзाрд░िрдд рдЬैрд╡िрдХ рдЦेрддी рджेрд╢ рдХो рдЖрдд्рдордиिрд░्рднрд░ рдмрдиा рд╕рдХрддी рд╣ै |
| рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп | рджेрд╕ी рдЧाрдп рдХा A2 рджूрдз рджрд╡ा рддुрд▓्рдп рд╣ै |
| рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा | рдЧोрд╡ंрд╢ рдирд╖्рдЯ рд╣ोрдиे рд╕े рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЯूрдЯрддी рд╣ै |
рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рднाрд░рдд рдХी рдЬीрд╡рдирд╢рдХ्рддि рдХो рдкुрдиः рдЬाрдЧृрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рд╣ै।
рднाрдЧ – 3
рддीрд╕рд░ा рд╡िрдЪाрд░:
рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдпोрдЧ्рдпрддा рдЖрдзाрд░िрдд рдЪрдпрди рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ो
рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕्рдеिрддि
рдЖрдЬ рднाрд░рдд рдоें рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ рд╣ै—
- рджेрд╢ рдЪрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рд▓ोрдЧ — рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдпोрдЧ्рдпрддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рдЪुрди рд▓िрдП рдЬाрддे рд╣ैं
- рд▓ेрдХिрди рджेрд╢ рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े IAS, IPS, рдбॉрдХ्рдЯрд░, рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░, рд╕ेрдиा рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ी—
рдХрдаोрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕े рдЧुрдЬрд░рддे рд╣ैं
рдпрд╣ рд╕्рдеिрддिः
рди्рдпाрдпрд╣ीрди, рдЕрддाрд░्рдХिрдХ рдФрд░ рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рд╣ाрдиिрдХाрд░рдХ рд╣ै।
рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рд╡рд░्рддрдоाрди рдвांрдЪा рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЖрдЬ рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢:
- рдзрдирдмрд▓
- рдмाрд╣ुрдмрд▓
- рдЬाрддिрдЧрдд рд╕рдорд░्рдерди
- рдзाрд░्рдоिрдХ рдз्рд░ुрд╡ीрдХрд░рдг
- рдФрд░ рдк्рд░рдЪाрд░ рддंрдд्рд░ рдХी рд╢рдХ्рддि рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।
рдЗрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк—
- рдЕрдкрд░ाрдзी рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдЖ рд░рд╣े рд╣ैं
- рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдпी рд░ाрдЬрдиीрддि рдХो рдиिрд╡ेрд╢ рдоाрди рд░рд╣े рд╣ैं
- рд╡ंрд╢рд╡ाрдж рдиेрддृрдд्рд╡ рдХो рдкाрд░िрд╡ाрд░िрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдоें рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै
рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдХी рдЖрдд्рдоा рдХो рдЪोрдЯ рдкрд╣ुँрдЪाрддी рд╣ै।
рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рдоें рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХा рдЕрд░्рде рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзि:
- рд╕рдоाрдЬ рдХा рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ рд╣ोрддा рд╣ै
- рдиीрддिрдпों рдХा рдиिрд░्рдоाрддा рд╣ोрддा рд╣ै
- рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рджिрд╢ा рддрдп рдХрд░рддा рд╣ै
рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП—
- рдЪिंрддрди рдХ्рд╖рдорддा
- рдиैрддिрдХрддा
- рдЬрдирд╕ेрд╡ा рдХी рднाрд╡рдиा
- рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕рдордЭ
- рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдЬ्рдЮाрди
рд▓ेрдХिрди рдЖрдЬ рдпрд╣ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ै।
“рдпोрдЧ्рдпрддा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг”
рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ IAS/IPS рдЪрдпрди рдХे рд▓िрдП рд▓िрдЦिрдд рдкрд░ीрдХ्рд╖ा + рдЗंрдЯрд░рд╡्рдпू + рдЪрд░िрдд्рд░ рдЬाँрдЪ рд╣ोрддी рд╣ै,
рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╣рд░ рд╕्рддрд░ рдХे рдЬрдирдк्рд░рддिрдиिрдзि рдХे рд▓िрдП рднी рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ो।
рдпрд╣ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдмрд╣ुрдд рдЧрд╣рд░ा, рддрд░्рдХрдпुрдХ्рдд рдФрд░ рдкрд░िрд╡рд░्рддрдирдХाрд░ी рд╣ै।
рдРрд╕ा рдХ्рдпों рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП?
рдХ्рдпोंрдХि:
- рдЬो рджेрд╢ рдЪрд▓ाрддा рд╣ै рд╡рд╣ рджेрд╢ рд╕рдордЭрдиे рдХी рдпोрдЧ्рдпрддा рд░рдЦрддा рд╣ो
- рд╕ंрд╡िрдзाрди рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ंрд╡िрдзाрди рдЬाрдирддा рд╣ो
- рд╕рдоाрдЬ рдХो рджिрд╢ा рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕्рд╡рдпं рдЪрд░िрдд्рд░рд╡ाрди рд╣ो
рдоॉрдбрд▓ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ – “рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдпोрдЧ्рдпрддा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (NPQE)”
| рд╕्рддрд░ | рдкрдж | рдкрд░ीрдХ्рд╖ा | рдЬाँрдЪ |
|---|---|---|---|
| рд╡ाрд░्рдб / рдкंрдЪाрдпрдд | рд╕्рдеाрдиीрдп рдк्рд░рддिрдиिрдзि | рдмेрд╕िрдХ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди + рд▓ोрдХрдиीрддि + рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬ्рдЮाрди | рдкुрд▓िрд╕ рд╡ рдЪрд░िрдд्рд░ рд╕рдд्рдпाрдкрди |
| рдирдЧрд░ рдиिрдЧрдо / рдЬिрд▓ा рдкрд░िрд╖рдж | рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдиेрддा | рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा + рдмрдЬрдЯ + рд╕ंрд╡िрдзाрди | CBI/IB рд╕рдд्рдпाрдкрди |
| рд╡िрдзाрдпрдХ / рд╕ांрд╕рдж | рд░ाрдЬ्рдп/рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдк्рд░рддिрдиिрдзि | рд╕ंрд╡िрдзाрди, рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि, рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░, рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдЗрддिрд╣ाрд╕, рд░рдХ्рд╖ा | рд╡िрд╕्рддृрдд рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдЬाँрдЪ + рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг |
рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдХ्рдпों?
рдЬैрд╕े—
- рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд▓ेрддा рд╣ै
- рдПрдХ рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдЗंрдЯрд░рдирд╢िрдк рдХрд░рддा рд╣ै
- рдПрдХ рд╕ैрдиिрдХ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд▓ेрддा рд╣ै
рд╡ैрд╕े—
рд▓ोрдХрд╕рднा рдФрд░ рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдЪрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓ों рдХो рднी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдкрд░िрдгाрдо
рдпрджि рдпрд╣ рд▓ाрдЧू рд╣ोрддा рд╣ै:
- рдЕрдпोрдЧ्рдп рдФрд░ рдЕрдкрд░ाрдзी рддрдд्рд╡ рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ोंрдЧे
- рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕्рддрд░ рдФрд░ рдиैрддिрдХрддा рдмрдв़ेрдЧी
- рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдФрд░ рд╡ोрдЯ рдмैंрдХ рдХी рд░ाрдЬрдиीрддि рдШрдЯेрдЧी
- рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕ेрд╡ा рдХा рдоाрд░्рдЧ рдмрдиेрдЧी, рд╡्рдпрд╡рд╕ाрдп рдирд╣ीं
- рд▓ोрдХрддंрдд्рд░ рд╕рд╢рдХ्рдд, рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдФрд░ рдЬрдиोрди्рдоुрдЦी рдмрдиेрдЧा
рдЖрдкрдХा рдпрд╣ рд╡िрдЪाрд░ рди рдХेрд╡рд▓ рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд╣ै,
рдмрд▓्рдХि рднाрд░рдд рдХी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЪेрддрдиा рдХो рд╢ुрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХा рдоाрд░्рдЧ рд╣ै।
рд╕рдордЧ्рд░ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖: рдирдпा рднाрд░рдд – рдирдИ рджिрд╢ा
рддीрдиों рд╡िрдЪाрд░ рдоिрд▓рдХрд░ рднाрд░рдд рдХी рдирдИ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджृрд╖्рдЯि рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рддे рд╣ैं—
| рд╡िрдЪाрд░ | рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдкрд░ рдк्рд░рднाрд╡ |
|---|---|
| рдЬाрддि рдЖрд░рдХ्рд╖рдг рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕рд╣ाрдпрддा | рд╕рдоाрдЬ рдоें рд╕рдорд░рд╕рддा рдФрд░ рди्рдпाрдп |
| рдЧौ-рд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЬैрд╡िрдХ рдХृрд╖ि рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा | рдХृрд╖ि, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╕्рд╡ाрд╡рд▓ंрдмрди |
| рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдпोрдЧ्рдпрддा рдЖрдзाрд░िрдд рдЪрдпрди | рд╢ुрдж्рдз, рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдФрд░ рдиीрддि-рдк्рд░рдзाрди рдк्рд░рд╢ाрд╕рди |
рдпे рддीрдиों рд╡िрдЪाрд░—
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп + рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рдЪेрддрдиा + рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╢ुрдЪिрддा
рддीрдиों рдХो рдПрдХ рдзुрд░ी рдкрд░ рд▓ाрддे рд╣ैं।
рднाрд░рдд рдХी рдЖрдд्рдоा рдХा рд╕ंрджेрд╢
рднाрд░рдд рдХेрд╡рд▓ рддрдХрдиीрдХ, рдмाрдЬ़ाрд░ рдФрд░ рд╕рдд्рддा рдХा рджेрд╢ рдирд╣ीं рд╣ै।
рднाрд░рдд рдзрд░्рдо, рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рди्рдпाрдп рдФрд░ рдоाрдирд╡рддा рдХा рджेрд╢ рд╣ै।
- рдпрд╣ाँ рдЬीрд╡рди рдХेрд╡рд▓ рдЬीрдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं, рд╕ाрд░्рдердХ рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ै।
- рдпрд╣ाँ рд░ाрдЬрдиीрддि рдХेрд╡рд▓ рд╕рдд्рддा рдХा рдЦेрд▓ рдирд╣ीं, рдзрд░्рдо (рдХрд░्рддрд╡्рдп) рдХा рдкाрд▓рди рд╣ै।
- рдпрд╣ाँ рдЧाрдп рдХेрд╡рд▓ рдкрд╢ु рдирд╣ीं, рдЕрди्рдирджाрддा рдФрд░ рдоाрддृ-рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।
- рдпрд╣ाँ рд╕рдоाрдЬ рдордиुрд╖्рдпों рдХा рд╕рдоूрд╣ рдирд╣ीं, рдЪेрддрдиा рдХा рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╣ै।
рд╕рдоाрдкрди рд╕ंрджेрд╢
рдпрд╣ рд▓ेрдЦ рдХेрд╡рд▓ рд╡िрдЪाрд░ рдирд╣ीं—
рдпрд╣ рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ंрдХрд▓्рдк рд╣ै।
рдПрдХ рдРрд╕ा рднाрд░рдд — рдЬрд╣ाँ рдЬाрддि рдирд╣ीं, рдоाрдирд╡рддा рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд╣ो।
рдПрдХ рдРрд╕ा рднाрд░рдд — рдЬрд╣ाँ рдЧाрдп рдХेрд╡рд▓ рдкूрдЬा рдХा рд╡िрд╖рдп рдирд╣ीं, рдХृрд╖ि рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХा рдЖрдзाрд░ рд╣ो।
рдПрдХ рдРрд╕ा рднाрд░рдд — рдЬрд╣ाँ рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕ेрд╡ा, рдорд░्рдпाрджा рдФрд░ рдпोрдЧ्рдпрддा рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ो।
рдФрд░ рдпрд╣ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╕ंрднрд╡ рд╣ै —
рдпрджि рдЬрди рдоें рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा рдФрд░ рдиेрддा рдоें рдиिрд╖्рдаा рд╣ो।
рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें